การจักสานหัตถกรรมพื้นบ้าน

งานจักสานย่านลิเพา
การจักสานย่านลิเพา เป็นศิลปะหัตถกรรมชั้นเยี่ยมของชาวใต้ โดยเฉพาะจังหวัดนครศรีธรรมราช

ลิเพาเป็นไม้เถาเลื้อยขึ้นเองตามธรรมชาติ ลักษณะลำต้นกลมมีขนาดเท่าไม้ขีดไฟ มีความยาวประมาณ 1-2 เมตร นำเปลือกย่านลิเพามาจักสาน เป็นเครื่องใช้ เช่น ถาด พาน กล่องใส่เครื่องประดับ โดยเฉพาะกระเป๋าเป็นที่นิยมของผู้ใช้มาก

วัสดุที่ใช้ในการจักสานย่านลิเพา
1. ย่านลิเพาชนิดที่เป็นย่านแก่ ยาวไม่น้อยกว่า 1 เมตร
2. ไม้ลิงโร ใช้ทำโครงสำหรับแบบทึบ
3. ไม้หวาย ใช้เป็นโครงก้านสานลิเพาแบบทึบ
4. มีดขูดย่านลิเพา
5. เหล็กปลายแหลมยาว 7-8 ซม. ใช้เป็นตัวสอดนำเส้นลิเพา
6. แผ่นสังกะสีหรือฝากระป๋องเจาะรูใช้ชักเลียดเส้นลิเพาให้มีขนาดเท่ากัน
7. กาว ใช้ต่อเส้นลิเพา
8. ไม้ไผ่

ขั้นตอนการจักสานย่านลิเพา
1. ปอกย่านลิเพาเอาไส้ออกแบ่งเส้นลิเพาออกเป็น 2 ส่วน
2. การชักเลียด นำเส้นลิเพารูดกับแผ่นสังกะสีที่เจาะรูแล้วชักรูดจนได้เส้นบางตามต้องการ
3. ใช้มีดขูดเส้นลิเพาให้บางและเรียบเสมอกันทั้งเส้น
4. ชักซี่ไม้ไผ่ทำให้ไม้ไผ่เป็นซี่เล็กยาว 12 นิ้วนำไปขูดกับแผ่นสังกะสีเจาะรู
5. รูปแบบการสานย่านลิเพานิยมสาน 2 แบบ คือ

แบบโปร่ง เรียกว่าแบบขดขึ้นรูป โดยสานจากส่วนก้นของผลิตภัณฑ์ ใช้หวายขดขึ้นรูปวงกลมแบบขดก้นหอยเรียงขึ้นตามเบ้าที่เป็นแบบ แล้วนำย่านลิเพามาสานขัดเป็นแบบลายเปล้า วิธีนี้จะได้ลวดลายแบบโปร่งเป็นตาๆ

แบบทึบ เรียกว่า การขัดยกลาย ต้องแยกสานทีละส่วน แล้วจึงนำมาประกอบเป็นรูปภายหลัง การสานแบบนี้ใช้โครงไม้ลิงโร แล้วนำย่านลิเพามาสานขัดเป็นลวดลายตามต้องการ วิธีนี้จะได้รูปแบบทึบ

6. ตกแต่งและเคลือบเงา
โดยขัดผิวผลิตภัณฑ์ย่านลิเพาด้วยกระดาษทรายเก็บและตกแต่งส่วนที่ไม่เรียบร้อยแล้วจึงนำไปทาน้ำมัน เคลือบผิวชักเงา

 
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -